Terapia uzależnień Konin

Marlatt i Gordon zidentyfikowali osiem typowych sytuacji wysokiego ryzyka prowadzących do nawrotu uzależnienia. Pięć z nich to stany wewnętrzne (gniew, frustracja, depresja, lęk, nuda), trzy to stany zewnętrzne (presja społeczna, konflikt interpersonalny, sygnały środowiskowe związane z dawnym używaniem). Pacjenci w trakcie terapii uczą się identyfikować osobiste sytuacje wysokiego ryzyka oraz wypracowywać strategie zaradcze dla każdej z nich. Praca opiera się na konkretnych ćwiczeniach: rejestrowanie sytuacji w dzienniczku, role-playing trudnych sytuacji, planowanie zachowania w przewidywanych sytuacjach wysokiego ryzyka. Skuteczność CBT-RPT potwierdzona została w metaanalizach z lat 2000-2024 obejmujących ponad 50 000 pacjentów.

MI (Miller i Rollnick) opiera się na czterech procesach: zaangażowanie, ogniskowanie, wywoływanie języka zmiany, planowanie. Terapeuta nie konfrontuje pacjenta z konsekwencjami uzależnienia, lecz pracuje z ambiwalencją wewnętrzną, którą pacjent doświadcza. Kluczowa technika: pytania otwarte, refleksyjne słuchanie, wzmacnianie pozytywnych aspektów pacjenta, wywoływanie języka zmiany (sentences zawierające „chcę", „mogę", „spróbuję" zamiast „muszę", „powinienem"). MI szczególnie skuteczne w fazie wczesnej leczenia oraz u pacjentów zmuszonych do terapii przez rodzinę, sąd albo pracodawcę. Po zbudowaniu motywacji wewnętrznej praca przechodzi w nurt CBT-RPT albo terapię integracyjną.

MBRP (Bowen, Marlatt) łączy elementy CBT-RPT z praktykami mindfulness wywodzącymi się z buddyzmu, zaadaptowanymi do kontekstu klinicznego. Pacjent uczy się obserwować głód alkoholowy oraz stany emocjonalne bez automatycznej reakcji. Kluczowa metafora: głód jak fala, która podnosi się oraz opada, niezależnie od tego, czy jej ulegniemy czy nie. Pacjenci uczą się „przejeżdżać fale głodu" (urge surfing) zamiast walczyć z nimi albo poddawać się im. MBRP szczególnie skuteczne u pacjentów z długim stażem uzależnienia, z wysokim poziomem reaktywności emocjonalnej oraz u pacjentów z PTSD jako współistniejącym rozpoznaniem.

Pacjenci uzależnieni rozwijają silne mechanizmy obronne podtrzymujące uzależnienie. Najczęstsze: zaprzeczenie („nie mam problemu z alkoholem"), racjonalizacja („piję bo mam stresującą pracę"), minimalizacja („to tylko kieliszek wieczorem"), projekcja („wszyscy w tej firmie piją"). Praca terapeutyczna nie polega na konfrontowaniu mechanizmów obronnych z faktami, bo wywołuje to opór oraz wzmocnienie obrony. Skuteczniejsze są techniki dwukrotnego pytania, kontrastowania wcześniejszych deklaracji z aktualną sytuacją oraz pracy z dyssonansem poznawczym wzbudzanym przez wewnętrzne sprzeczności pacjenta. Mechanizmy obronne osłabiają się stopniowo w trakcie kilku miesięcy terapii, w miarę jak pacjent budował zaufanie do terapeuty oraz wgląd we własne funkcjonowanie.

Po zakończeniu fazy aktywnej terapii (12-24 miesiące) zalecane jest utrzymanie kontaktu z placówką w trybie profilaktycznym. Wizyty kontrolne co 1-3 miesiące, monitoring stanu pacjenta, identyfikacja wczesnych sygnałów nawrotu, korekta strategii zaradczych w razie potrzeby. Klinicznie potwierdzone jest, że pacjenci kontynuujący kontakt z placówką po fazie aktywnej mają niższą stopę nawrotów długoterminowych niż pacjenci kończący leczenie nagle. Koniński oddział oferuje program profilaktyki długoterminowej w formie krótszych konsultacji (30 minut) w niższej cenie, dostosowany do pacjentów po fazie aktywnej.